“Luisteren zonder verdediging”: hoe Wereldmuseum-directeur Marieke van Bommel borg staat voor dialoog en kwetsbaar leiderschap. CircleLytics in gesprek met Marieke van Bommel, directeur van het Wereldmuseum.
Al op jonge leeftijd wist ze het zeker: “Ik word museumdirecteur.” Het is zeldzaam, iemand die haar loopbaan zo helder voor zich zag. Toch is Marieke van Bommel’s weg naar het directeurschap er een van keuzes, doorzettingsvermogen en voortdurende reflectie — over haar rol, haar leiderschap, én de balans tussen werk en privé.
Van museologie tot leiderschap
“Ik had als kind al belangstelling voor musea,” vertelt Marieke. “Dat kwam door mijn vader, die er met veel plezier over vertelde. Ik dacht toen al: dat wil ik later ook doen.”
Ze studeerde museologie aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten - een jonge opleiding destijds - en koos daarna bewust voor beleid en organisatiewetenschappen. “Veel studiegenoten gingen kunstgeschiedenis studeren, maar ik dacht: ik kan meer bijdragen als ik leer hoe organisaties werken. De museumwereld is klein en complex, en ik wilde iets toevoegen.”
Haar doorbraak kwam toen ze, net na de geboorte van haar kind, werd benoemd tot zakelijk directeur in Rotterdam. “Dat was bijzonder, maar ook spannend. Je groeit binnen je organisatie en mensen blijven je vaak zien in de rol waarin je ooit begon. Daar moest ik doorheen. Ik moest telkens opnieuw mijn leiderschap waarmaken.”
Balans tussen moeder en directeur
Een museum met meerdere locaties runnen is intensief, erkent Marieke. “De balans tussen een complexe baan en het moederschap blijft zoeken. We hebben het thuis goed geregeld, maar een deel zit ook in je eigen hoofd. Wat is je belangrijkste rol, waar wil je echt verschil maken?”
Ze lacht: “Mijn man en ik zeiden vroeger vaak tegen elkaar: het liedje ‘Poesie mauw’ zingen relativeert weer álles.’ En dat is ook zo. Als je thuis komt, en je kleine keizer bepaalt hoe de avond loopt, dan blijf je met beide benen op de grond. Dat vind ik gezond.”
Die nuchterheid beïnvloedt ook haar leiderschap: “Het houdt me scherp en empathisch. Ik denk dat mijn stijl zacht is, intuïtief, met compassie. Dat kan soms als zwak overkomen, maar ik weet dat ik op mijn intuïtie kan vertrouwen.”
Reflectie: altijd onder druk
Reflectie krijgt in het gesprek met CircleLytics extra aandacht. Onderzoek toont aan dat leiders steeds minder tijd nemen om écht stil te staan bij hun denken en handelen. Marieke herkent dat. “Ik neem me elke vrijdag voor om te reflecteren, maar vaak wordt die tijd toch opgeslokt door het operationele. Gelukkig dwingt ons werk — met externe én interne belanghebbenden — ons ook om steeds te spiegelen op wat we doen.”
Als ze extra tijd had, zou ze die graag gebruiken om na te gaan of afspraken en beleid vertaald worden naar het dagelijks werk. “Niet als controle, maar om te zien of we echt doen wat we zeggen. Dat is voor mij ook reflectie.”
Open deuren én anonieme stemmen
Een belangrijk onderdeel van Mariekes leiderschap is het onderhouden van een open cultuur. “Mijn deur staat altijd open. Mensen kunnen langslopen, appen of even binnenvallen.” Maar in een organisatie met meerdere locaties is dat niet altijd praktisch. Daarom werkt het Wereldmuseum regelmatig met de dialoogtool van CircleLytics — waar medewerkers anoniem mee kunnen praten en reageren.
“We doen dat bewust. Niet iedereen voelt zich even vrij om iets direct tegen mij te zeggen, en dat is begrijpelijk. Je blijft toch degene die over verlof en budgetten beslist. Dat is gewoon realiteit. Daarom vind ik het belangrijk dat er naast die open deur óók een veilige plek is om anoniem te delen.”
Ze vertelt hoe een anonieme sessie in Japan haar inspireerde: “Daar leverde dat veel openheid op, juist omdat mensen zich veilig voelden. Sindsdien doen we dat ook hier.”
Het anonieme gesprek sluit voor haar naadloos aan op de open cultuur: “Het is geen tegenstelling. Juist in combinatie werkt het goed. Je hoort meer, en je hoort ook andere perspectieven. Dat maakt de organisatie sterker.”
Samen verantwoordelijk voor werkdruk
Recent stelde het Wereldmuseum via de dialogische methode van CircleLytics anoniem vragen over werkdruk. “Daar kregen we ook reacties op,” vertelt Marieke met een glimlach. “Sommigen vroegen: waarom moeten wij tips geven, het is toch het probleem van het management? Dat vond ik juist interessant, want werkdruk is van ons allemaal. Het gaat over hoe we samen werken.”
Voor haar is dit juist de kracht van dialoog: “Het maakt zichtbaar waar we nog niet in hetzelfde denken zitten. En dat is precies waar cultuurontwikkeling begint.”
Luisteren zonder verdediging
Aan het einde van het gesprek vat Marieke haar leiderschapsfilosofie kernachtig samen: “De grootste kracht van een leidinggevende is om kritiek te ontvangen zonder direct in de verdediging te schieten. Gewoon luisteren, ook als het niet leuk is. Dat kun je leren, en ik merk dat ik daar steeds beter in word. Je hoort meer — en dat maakt je uiteindelijk een betere leider.”
“De grootste kracht van een leidinggevende is om kritiek te ontvangen zonder verdediging. Gewoon luisteren, ook als het niet leuk is.” – Marieke van Bommel
